
เปิดที่มา “สยามเมืองยิ้ม” หรือ “Thailand, The Land of Smile” ภาษิตประจำใจที่คนไทยใช้โฆษณาตัวเองมากว่าค่อนศตวรรษ ไฉนกำเนิดขึ้นจากยุคเผด็จการที่เผชิญหน้ากับกระแสคลื่นแห่งการเมืองโลก?
ที่มาของคำว่า “ยิ้มสยาม” หรือ “สยามเมืองยิ้ม” (ไม่ว่าจะใช้คำไหนก็ตาม) ไม่ปรากฎเป็นที่แน่ชัดว่าเริ่มต้นมาแต่เมื่อใด หรือว่าใครเป็นผู้บัญญัติ แต่สำหรับประเด็นนี้ ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี เคยเขียนถึงไว้ในบทความ “ยิ้มสยามคือยิ้มให้ใคร? เรายิ้มอย่างไทยหรือยิ้มเพื่ออะไรกันแน่?” ซึ่งเผยใน The Matter เมื่อปี 2559 โดยสรุปความได้ว่า หลังจากยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งรัฐบาลไทยขณะนั้นเลือกเข้าข้าง “ฝรั่ง” มากกว่า ทำให้มีชาวตะวันตกเข้ามายังประเทศไทยเยอะขึ้น และเป็นพวกฝรั่งนั่นเองที่เรียกเราว่า “สยามเมืองยิ้ม” ทั้งนี้ ศิริพจน์ ยังเพิ่มเติมอีกว่า ผู้ที่ถูกอ้างถึงบ่อยๆ ในสมมุติฐานนี้คือ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช บุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ผู้เคยอธิบายเรื่อง “สยามเมืองยิ้ม” ไว้ที่คอลัมน์ประจำของตน ในหนังสือพิมพ์สยามรัฐว่า เนื่องเพราะคนไทยไม่สามารถโต้ตอบฝรั่งได้ด้วยภาษาอังกฤษ ทำได้เพียงยิ้มแห้งๆ แบบไปต่อไม่ถูก พวกฝรั่งตาน้ำข้าวก็ไม่เข้าใจว่า …พวกยูยิ้มให้ไอทำไม? จึงทำให้ฝรั่งเรียกอาการดังกล่าวว่า “ยิ้มสยาม” สมมุติฐานข้างต้นนี้แม้จะมีมูลอยู่บ้าง ทว่าจะจริงแท้แค่ไหนก็มิอาจทราบได้ เพราะฝรั่งในยุคกระโน้นคงไม่เหลืออยู่ให้ซักถามเสียแล้วกระมัง อย่างไรก็ดี คำว่า “สยามเมืองยิ้ม” หรือ “ยิ้มสยาม” ปรากฏพบว่าถูกใช้เพื่อโปรโมทการท่องเที่ยวไทยครั้งแรกในยุคจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ผู้นำเผด็จการในยุค พ.ศ. 2500 ต้นๆ โดยในประเด็นนี้ ชินวัฒน์ ตั้งสุทธิจิต นักวิจัยอิสระระบุว่า หลังจากที่ สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ประกาศใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 1 เมื่อปี พ.ศ. 2504 อันส่งผลให้เกิดการกระตุ้นการลงทุนและการท่องเที่ยวจากต่างชาติ และเพื่อให้สอดรับกับนโยบายดังกล่าว จึงทำให้คำว่า “สยามเมืองยิ้ม” หรือ “ยิ้มสยาม” ถูกใช้เพื่อโปรโมทการท่องเที่ยว โดยมีการใช้ อนุสาร อ.ส.ท. ซึ่งเป็นนิตยสารท่องเที่ยวที่เกิดขึ้นพร้อมกับองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย หรือ ททท.) เป็นสื่อกลางประชาสัมพันธ์รณรงค์ให้คนไทยต้อนรับนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติด้วย “รอยยิ้ม” ที่ดูเป็นมิตรเข้าถึงง่าย สร้างความรู้สึกปลอดภัย ยินดีพร้อมให้บริการ เฉพาะยิ่งกับ “ชาวอเมริกัน” เนื่องเพราะวิสัยทัศน์ของ









